اين رهگذر ، در سال 1935 م . از دانشگاه پاريس ، به درجهء دكترى دست يافتم « 9 » . اينك متنهاى اصلى اين اسناد را همراه با متنهاى نويافتهء ديگر نشر مىدهم و از اينجاست كه شماره‌هاى دو مجموعه ، با يكديگر هماهنگى ندارند . ( 1 ) ما اين مجموعه را به دو بخش تقسيم كرديم . بخش نخست ، شامل اسناد دوران پيامبر ( ص ) است و بخش دوم ، اسناد دوران خلفاى راشدين را در بر مىگيرد . سپس هر دو بخش را با توجه به شرايط سياسى و جغرافيايى به چندين بخش فرعى ديگر تقسيم كرديم . دوران پيش از هجرت پيامبر ( ص ) به مدينه ، دوران زمينه‌سازى و تجربه‌آموزى بود ؛ و نمىتوان گروه مسلمانان آن روز مكه را يك دولت به شمار آورد ، زيرا هنوز از موجوديت سياسى و نظام ادارى برخوردار نبودند . همچنين در اين دوران چيزى به نام سياست خارجى ديده نمىشود ، البته جز دو پيمان « عقبه » كه شالودهء حكومت اسلامى را تشكيل دادند و بعدها تأثيرى بزرگ به جاى نهادند . جز آنكه اين دو پيمان نيز در نهان بسته شد و به تحرير در نيامد . اين پيمانها كه به روابط مسلمانان با مردم مدينه مربوط مىشد ، سر انجام به هجرت مسلمانان و تدوين قانون اساسى انجاميد . ما ذيل شمارهء ( 1 ) از اين قانون سخن گفته‌ايم . ( 2 ) هنگامى كه پيامبر ( ص ) به مدينه هجرت كرد ، در آن سامان چند قبيلهء يهود يافت و با آنان پيمان بست و ايشان در دولتى هم پيمان « 10 » به رهبرى محمد ( ص ) جاى گرفتند . از آنجا كه ميان پيمان نامه‌هاى يهود مدينه ، خيبر ، تيماء و جز اينها ، پيوندهاى استوارى هست ، همهء آنها را در يك جا آورده‌ايم . هجرت مسلمانان مكه و پديد آمدن حكومتى اسلامى و نيرومند در مدينه ، موجب تيرگى روابط مسلمانان با قريش گرديد ؛ و به دنبال آن ، پيكارهايى ميان دو گروه در گرفت و به نبردهاى بدر ، أحد ، خندق و حديبيه و گشوده شدن مكه انجاميد . همهء اسناد وابسته به اين رويدادها را در بخشى ويژه ، گرد آورديم . چون پيوندهاى سياسى پيروان اسلام با روميان و پارسيان و مردم زير سلطهء ايشان ، همچون حبشيان ، غسّانيان ، مردم بحرين ، عمان ، يمن ، نجران ، حضر موت و جز آنان ، پس از حديبيه آغاز گشته است ، ما همهء اسناد مربوط به ايشان را ، در دو بخش آورديم . چنين معروف است كه وقتى پيامبر خدا ( ص ) امپراتور روم و پادشاه ايران را به اسلام فراخواند ، ايشان از پذيرفتن سخنان وى ، سرباززدند . از اين رو پيامبر ( ص ) ، خود به پادشاهان و فرمانروايان

--> ( 9 ) . Muhammad Hamidullah , Documents sur la diplomatic musulmanea l' epoque du prophete et des Khalifes orthodoxes , Paris , G . P . Maisonneuve 1935 . ( 10 ) . Federation .